Ο επισκέπτης που φτάνει σήμερα στην Ελευσίνα στέκεται μ' ένα παράξενο βλέμμα μπρος στα υπάρχοντα ερείπια της παλιάς θρησκευτικής δόξας της, ανήμπορος για μια στιγμή να συνεφέρει την παλιά της αίγλη σ' αυτά τα κομμάτια που κείνται κατά γης. Πεσμένα, κι άλλα θαμμένα μαρτυρούν παρ' όλη την χαμένη ομορφιά της, το κάλλος, το πέρασμα τόσων εποχών, την ηθική και μεγάλη σοφία της υπάρξεως - του προορισμού του ανθρώπου. Λαοί, Έλληνες και βάρβαροι προσήρχοντο ευλαβικοί προσκυνηταί και ασπαζόντουσαν το θείο επί της γης δώρον. Τη μύηση.

Από την Αθήνα στη Ελευσίνα είναι ο ίδιος ιερός δρόμος που ακολουθούσαν οι 30.000 και πλέον πιστοί της εποχής εκείνης, για νά έρχονται κάθε χρόνο, κατά τον μήνα Σεπτέμβριο, στον ιερό τόπο του προσκυνήματος και να μυηθούν. Το Τελεστήριο εδώ που σήμερα τελούνται οι γιορτές ήταν το κέντρο της Ελευσινιακής λατρείας και κτίσθηκε μεγαλύτερο στην εποχή του Περικλή. Είχε έκταση 54 Χ 54 μέτρα, εξάπυλο το δεύτερο πάτωμα υποβασταζόμενο με 42 κίονες σχέδιο του περίφημου αρχιτέκτονα Ικτίνου.

Τα Ελευσίνια Μυστήρια εισήχθησαν κατά το έτος 1350 π. Χ. μαζί δε εισήχθη στη περιοχή της Αττικής και η λατρεία της θεάς Δήμητρας. Τα Ελευσίνια Μυστήρια εχρησίμευαν τρόπον τινά σαν γέφυρα μεταξύ Θεού και των ανθρώπων δια των οποίων συμβολικά αποκαλύπτονται οι θελήσεις του Θεού και διά των οποίων οι μυούμενοι σ' αυτά εξησφάλιζαν την μετά θάνατον ευδαιμονία και ψυχικήν ηρεμία. Να τι λέγει ο Πίνδαρος «Μακάριος όστις ιδών τα υπό την γην εις την Ελευσίνα διότι γνωρίζει το τέλος του βίου του και υπό του Θεού δοθείσαν εις τον άνθρωπον αρχήν».

Το τυπικό των Ελευσινίων Μυστηρίων στηριζόταν επί του τραγικού μύθου της Δήμητρας και της Περσεφόνης. Ο μύθος δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια διατύπωση της τελετής της βλαστήσεως. Έτσι με το χαρμόσυνο ανέβασμα της Περσεφόνης πάνω στη γη, στην αγκαλιά της μάνας της Δήμητρας, από το βασίλειο του Πλούτωνα, στον Αδη, έδωσε πάλι την χαρά και την καρποφορία στην ιερή γη της Ελευσίνας και οι κάτοικοί της για ευγνωμοσύνη προς την ευεργέτιδα έκτισαν ναον.

Η Δήμητρα και η Περσεφόνη έκαναν τον Τριπτόλεμο πρώτο Ιεροφάντη και του έδωσαν το ιερό Δημητριακό καρπό και τον επεφόρτισαν να διδάξει στους ανθρώπους την τέχνη της καλλιέργειας.

Σ' αυτή την ιερή γη της Ελευσίνας γεννήθηκε ο Μέγιστος των τραγικών ποιητών των αιώνων, ο ΑΙΣΧΥΛΟΣ. Η καταγωγή του και η ανατροφή του εις την Ελευσίνα ερμηνεύουν καθαρώτατα την θρησκευτική ιδιοσυγκρασία, το θείο πάθος και το υψηλόν της μεγάλης του ποιήσεως.